Honden hebben net als wij te maken met stress. Stress kan ontstaan door fysieke en emotionele factoren. Denk aan iets wat de hond leuk, vervelend of bedreigend vindt. Of iets in het lichaam wat de balans verstoort.

Zodra er iets verandert in de omgeving van de hond, reageert het lichaam. Het maakt stresshormonen aan. Het maakt hierbij niet uit of dit een positieve gebeurtenis is (spelen met de eigenaar) of een negatieve (schrikken van een hard geluid). De fysieke reactie is er hoe dan ook.

Stress op zich is dus nuttig en natuurlijk. Het houdt ons in leven en brengt het lichaam tot actie bij urgente situaties. Maar te veel stress heeft vervelende of nare gevolgen.

Het stressmechanisme.

Tijdens een stresssituatie is de aanmaak van stresshormonen nuttig. Het lichaam schakelt over naar de modus ‘vecht, bevries of vlucht’. Er wordt een grote hoeveelheid stresshormonen geproduceerd. Deze:

• Stimuleren je reflexen
• Verhogen de bloeddruk en hartslag
• Zetten extra energie vrij in de spieren

Dit zorgt ervoor dat het lichaam snel kan reageren.

wanneer de stress voorbij is

Zodra de situatie voorbij is, geeft het stressmechanisme een terugkoppeling. Deze zorgt ervoor dat de stresshormonen weer afbouwen. Zo komt het lichaam weer in balans.

Maar wanneer het lichaam meer stresshormonen aanmaakt dan afbouwt, ontstaat er een stapeling. Er blijft dan een te grote hoeveelheid stresshormonen in het systeem over. Bij de eerstvolgende gebeurtenis kan de ‘stress-emmer’ van je hond sneller overlopen.

De stress-emmer van je hond

De druppel die de emmer doet overlopen, ontstaat niet zomaar. Er is sprake van een opstapeling van stress over een langere tijd. Deze stapeling is een van de belangrijkste oorzaken van een overlopende stress-emmer.

Wat bepaald de grootte van de emmer?

De emmer van je hond is genetisch en individueel bepaald. Denk bijvoorbeeld aan de genen van een hond. Het stressmechanisme van een ‘werklijn-hond’ kan sneller in actie komen dan bij een ‘bank-hanger’. Dit komt doordat er jarenlang is gefokt op deze eigenschappen.

Aan de grootte van de emmer is weinig te doen. Wel kun je de afvloeiing van deze emmer beïnvloeden. Er zijn namelijk manieren om stress bij voorbaat te reduceren en de stress-emmer weer te legen.

De belangrijkste stresshormonen

Cortisol

Cortisol is het belangrijkste stresshormoon. Het wordt in de bijnieren gemaakt. Het hormoon beïnvloedt:

• De bloeddruk
• Het afweersysteem
• De spijsvertering (wordt vertraagd)

Door cortisol worden eiwitten in de spieren afgebroken. Hierdoor komen aminozuren vrij. Cortisol zorgt voor compensatie van het energieverlies door het vechten of vluchten. Deze energie gebruikt het lichaam om weer in balans te komen.

Hoewel cortisol soms als ‘slecht’ wordt gezien, is het een heel belangrijk hormoon. Zonder cortisol zou het lichaam binnen de kortste keren alle energiereserves opgebruiken.

Adrenaline

Adrenaline wordt in het bijniermerg aangemaakt. Door adrenaline vernauwen de bloedvaten zich. Er gaat meer bloed naar het hart en de spieren, en minder naar huid of organen.

Het effect van adrenaline:

• Snellere hartslag
• Verhoogde bloeddruk
• Vrijkomen van energievoorraad uit spieren en lever
• Sneller werkend zenuwstelsel
• Meer zuurstofopname in de longen

Adrenaline wordt ook wel het hormoon van de arbeid genoemd. Het komt vrij bij angst en stress, maar ook bij kou en fysiek werk.

Noradrenaline

Noradrenaline wordt ook in het bijniermerg aangemaakt. Dit hormoon heeft ongeveer dezelfde effecten als adrenaline. Het grote verschil: noradrenaline stimuleert meer bloedtoevoer naar de organen. Hierdoor werken de hersenen en het zenuwstelsel sneller.

Hoe kun je stress herkennen?

Gedrag ontstaat nooit door maar één reden. Gedrag is een gevolg van wat er in het lichaam van de hond op fysiek niveau gebeurt.

Kortdurende stress

Kortdurende stress herken je aan plotselinge, kleine veranderingen in gedrag en lichaamstaal:

• Veel gapen
• Hijgen
• Blaffen
• Tongelen (met puntje van de tong over de neus likken)
• Likken aan mondhoeken
• Pootje tillen
• Plots ‘druk’ snuffelen
• Druk heen en weer bewegen
• Bevriezen
• Zichzelf uitschudden
• Trillen
• Tonen van oogwit
• Grommen
• Knipperen met de ogen
• Verwijde pupillen

Overmatige stress

Overmatige stress bouwt zich op of is langdurig aanwezig. Dit herken je aan terugkerende veranderingen:

• Alle bovenstaande signalen houden langdurig aan of komen vaak terug
• Uitvallen
• Angst voor harde geluiden of voorwerpen
• Agressie naar personen, voertuigen of andere dieren
• Obsessief gedrag zoals likken, staartjagen of schaduwjagen

Wanneer spreken we van overmatige stress?

We spreken van overmatige (ook wel chronische) stress als de stress invloed heeft op alledaagse zaken. Bij een overmaat aan stress blijft het cortisol-gehalte structureel hoog. Hierdoor krijgt het lichaam onvoldoende gelegenheid om te herstellen.

Je kunt dit herkennen aan:

• Weinig tot moeilijk slapen
• Een hond die heel veel (negatieve) aandacht vraagt, zelfs na uren wandelen
• Een hond die overmatig veel sloopt, blaft of jankt
• Een hond met vaak terugkerende fysieke klachten zoals diarree, oorproblemen of jeuk
• Een hond die zich moeilijk kan concentreren

De nadelige effecten van overmatige stress

Wanneer stress te langdurig aanwezig blijft, kan dit vele nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid van je hond.

Lichamelijke gevolgen

Het lichaam verlegt zijn focus van gezond blijven naar directe energiebehoeften. Doordat er steeds energie vrijkomt, maakt het lichaam extra veel insuline aan. Dit vergroot de kans op:

• Gewichtstoename
• Suikerziekte
• In ernstige gevallen: de ziekte van Cushing

Door de verhoogde hartslag en bloeddruk is er een verhoogd risico op hart- en vaataandoeningen. Op plekken waar energie wordt weggehaald, kunnen tekorten ontstaan. Dit kan leiden tot:

• Een slechter functionerend immuunsysteem
• Problemen met de spijsvertering
• Verminderde opname van voedingsstoffen
• Toegenomen gezondheidsrisico’s

Emotionele gevolgen

Een constante aanmaak van stresshormonen brengt ook emotionele gevolgen met zich mee. Een hond kan door te veel stress gevoelig worden voor:

• Geluiden
• Sociale interacties
• Aanrakingen
• Gebeurtenissen in het algemeen

Overmatige stress bouwt zich vaker op of is langduriger aanwezig. Dit kun je herkennen aan terugkerend veranderingen zoals:

• Als alle bovenstaande signalen langdurig aanhouden of vaak terugkomt
• Uitvallen
• Angst voor harde geluiden/voorwerpen
• Agressie naar personen, voertuigen of andere dieren
• Obsessief gedrag zoals: likken, staartjagen, schaduwjagen

Wat kun je doen?

Het is ontzettend belangrijk om goed op de gezondheid én het gedrag van je hond te letten. Ga onnodige stress zoveel mogelijk uit de weg. Een gezond eet-, beweeg- en slaappatroon is vaak de eerste stap om stress te verlagen.

Bij bestaande stress

Wanneer er al een te veel aan stress is, is het belangrijk om daar actief mee om te gaan. Dit kan op verschillende manieren:

• Gezonde hoeveelheid lichamelijke activiteit
• Snuffelen
• Keuzevrijheid geven
• Controle aan je hond geven in moeilijke situaties
• Dagelijkse routine en voorspelbaarheid

In een volgend artikel schrijf ik over hoe je nog meer stress kunt reduceren bij je hond.

Denk jij dat je hond te veel stress heeft en wil je hier verandering in? Stress verminderen is mogelijk! Neem voor meer informatie contact met mij op.